Hayatı Olduğu Gibi Görmek: Kabullenişin Kozmik Değeri

Hayatı, insanları ve olayları olduğu gibi görmek — bu, insanoğlunun dünya üzerindeki en büyük sınavlarından biridir. Kendi zihninin, duygularının ve önyargılarının yarattığı illüzyon perdelerini aralayarak gerçeği salt olduğu gibi görebilmek… Çoğu zaman dış dünyayı gözlemlediğimizi zannederken aslında yalnızca kendi iç dünyamızın yansımalarını, şartlanmalarımızı ve mekanik tepkilerimizi izleriz.

Üstad Ergün Arıkdal’ın Kendini Bilmek isimli eserinde belirttiği gibi, insan genellikle tek boyutlu yaşamaya başlamış, sahip olduğu tüm algıları beden kanalına bağlamış ve adeta tek kanadıyla uçmaya çalışan eksik bir varlığa dönüşmüştür. Bu eksiklik, olayları ve kişileri objektif bir şekilde değerlendirmemizi engeller. Oysa ruhsal tekâmülün en temel adımı, her şeyi olduğu gibi kabul edebilme erdemini göstermektir.

Neden Olayları Olduğu Gibi Göremiyoruz? Algı Filtremizin Tutsaklığı

Olayları olduğu gibi göremeyişimizin temelinde yatan en büyük engel, insanın kendi bütünlüğü hakkındaki yanılgısıdır. P.D. Ouspensky’nin İnsanın Bilinmeyen Psikolojisi adlı eserinde anlatıldığı gibi, insanın ilk bilmesi gereken şey kendisinin “tek” olmadığı; içimizde sürekli değişen pek çok farklı “benlik” bulunduğudur. İnsan, her zaman aynı adı işiterek ve aynı fiziksel duyumlara sahip olarak kendisinin sürekli ve değişmez bir egosu olduğuna inanır. Bu yanılgı, dışarıdaki insanları ve olguları değerlendirirken de bizi hataya sürükler.

Maurice Nicoll’un Gurdjieff ve Ouspensky Öğretisi Üstüne Psikolojik Yorumlar adlı eserinde altını çizdiği gibi, uykudaki insanın şuur seviyesinde her şey öznel görülür; oysa dördüncü şuur durumu olan objektif şuur seviyesinde her şey gerçekte olduğu gibi görülür ve bu seviyede hiçbir yanılsamaya veya aldatıcı görünüme yer yoktur. İnsanları kendi kafamızda kurguladığımız çağrışımlarla, yani geçmişteki imgelerimizle değerlendirdiğimiz sürece onları asla gerçekten göremeyiz; onları sadece kendi çağrışımlarımızın hapishanesinde tutmuş oluruz.

Yargılamadan Görmek: Eleştirinin İçsel Aynası

Bir insanı olduğu gibi kabul edebilmenin yolu, onu yargılamaktan ve eleştirmekten vazgeçmektir. İnsanları eleştirdiğimizde aslında kendi içimizdeki karanlık noktaları onlara yansıtırız. Rehber varlık Beyaz Kartal’ın Sevgide Ayrılık Yoktur isimli eserinde değindiği gibi, başka bir insanı yargılayamazsınız; çünkü o kişinin geçmiş yaşamlarını, onu o şekilde davranmaya iten karmik yükünü veya Yüce Karma Efendileri’nin aracı olup olmadığını bilemezsiniz. Karşımızdaki insanın görünmeyen gönül yaralarını ve bitkinliklerini anlayışla karşılamak, sevgiyi seçmek demektir.

Yine Nicoll’un aynı yorumlarında dile getirdiği gibi, başkalarında eleştirdiğimiz her şeyin aslında kendi içimizde de bulunduğunu gördüğümüzde, şuurun öznel durumundan nesnel durumuna geçeriz. Komşumuzu kendimizde ve kendimizi komşumuzda görmeye başladığımızda, gerçek bir şuur genişlemesi yaşarız ve bu durum, başkalarını yargılamamızı imkânsız hale getirir. Çağdaş psikolojide Carl Rogers’ın koşulsuz olumlu kabul (unconditional positive regard) ilkesi de aynı prensibin terapötik karşılığıdır: bir insanı dönüştürmenin yolu, onu yargılamayı bırakıp bütünüyle kabul etmekten geçer.

Olaylar Karşısında Kozmik Yasa: İlliyet Prensibi

Hayatta karşılaştığımız olayları olduğu gibi görebilmek ise kozmik yasalara ve illiyet (sebep-sonuç) prensibine derin bir saygı duymayı gerektirir. Bizler genellikle olayların sadece yüzeydeki acı verici taraflarını görürüz. Ancak Bedri Ruhselman’ın Ruh ve Kâinat adlı eserinde altını çizdiği gibi, şehirleri allak bullak eden bir yer sarsıntısının, devasa bir selin veya bir yanardağ patlamasının felaketli gibi görünen neticelerinde bile insanlara tatbikat dersleri veren manalar saklıdır.

İnsanlar, olayların beş duyu organını ilgilendiren kaba hissi taraflarıyla uğraşmayı bırakıp illiyet prensibi ve evrensel yasalar bilgisiyle yukarılara vardıklarında, olayların dillerinden anlamaya başlarlar. Her olay, tekâmül yolundaki ruhun gelişmesi için önüne konulmuş bir deneyim fırsatıdır. Nitekim İlahi Nizam ve Kâinat adlı eserde belirtildiği gibi, insanın dünyada karşılaştığı ve madde üstü saydığı en ideal duygular ve eylemler bile aslında maddenin akışkanlığı artmış işlevlerinden ibarettir; doğanın her türlü zıt unsuru, ruhun kıyas bilgisine ulaşarak vicdanını canlandırması için birer araçtır.

Bu kavrayışın antik felsefedeki sesi Stoa felsefesidir. Epiktetos’un Enchiridion‘unda dile getirdiği o ünlü ilke — “Bizi rahatsız eden, olayların kendisi değil, onlar hakkındaki yargılarımızdır” — illiyet prensibi bilgisinin Batı’daki en berrak ifadesidir. Marcus Aurelius da Düşünceler‘inde aynı çizgiyi sürdürür: olaya değil, olaya verdiğimiz tepkiye yönelmek, hür iradenin yegâne sahasıdır. Kadim ruhsal bilgi ile Helenistik felsefe, farklı dillerden aynı hakikati fısıldar: olayları olduğu gibi görmek, içsel özgürlüğün kapısıdır.

Bu kozmik düzeni anlayıp kabul etmek, aynı zamanda esneklik ve uyum gerektirir. Ergün Arıkdal’ın Pozitif Yaşam isimli eserinde anlattığı üzere, uyum sağlama yeteneği kâinatın içindeki her türlü maddi değişikliğe, iniş ve çıkışa karşı esneklik gösterebilmektir; bu da akıllı ve zekâ sahibi varlığın en büyük özelliğidir. Olaylara direnç göstermek, ıstırabı artırmaktan başka bir işe yaramaz. Sarkaç kanunu gereği, hayat daima zıtlıklar arasında salınır. Istıraplı olayların kendi gelişimimiz için gerekli olduğunu kabul etmediğimiz sürece, sürekli hesaplar yapar ve adaletsizlikten şikâyet ederiz. Oysa her deneyim, üzerinde çalışmamız gereken tekâmül malzemesinin ta kendisidir.

Tasavvufi Kabulleniş: Tecelliyi Müşahede Etmek

Tasavvufi ve bâtıni açıdan olayları olduğu gibi görmek, her şeyde Yaratıcı’nın tecellisini müşahede etmek ve ilahi iradeye teslim olmaktır. Muhyiddin İbn Arabî’nin Fusûsu’l-Hikem‘inde altını çizdiği gibi, teslimiyet ve rıza makamına ulaşan kişi, olayların ardındaki Hakikati görür; kendi iradesinden ve sıfatlarından sıyrılarak her şeyi Allah’ın fiili olarak kabul eder. Eşyayı Hakk’ın gözüyle gören bir kâmil insan, karşılaştığı her şeyi bir tecelli olarak değerlendirir ve kalbini telvin (halden hale girme) sıkıntılarından kurtararak üzülmekten azade olur. Bu derin kabulleniş, insanın kendi cüzi varlığının aslında Mutlak Varlık karşısında bir hiç olduğunu idrak etmesiyle başlar.

Olduğu Gibi Görmenin Pratik Yöntemi: “Gözlemleyen Ben”

Peki, bu kabulleniş ve olayları olduğu gibi görebilme haline nasıl ulaşabiliriz? Bunun yegâne pratik yöntemi, içsel bir ayrışma yaşamak ve kendimizi yargılamadan izlemektir. Arıkdal’ın Kendini Bilmek‘te vurguladığı üzere, insan kendini “Gözlemleyen Ben” ve “Gözlemlenen Taraf” olarak ikiye bölmedikçe bulunduğu yerden asla kımıldayamaz. İçimizde akıp giden ruh hallerinin, düşüncelerin, yalanların ve bahanelerin bir film şeridi gibi geçişini dışarıdan bir seyirci gibi izlemeliyiz. Bu içsel ayrışmanın güzel bir mecazı, “Sen Gökyüzüsün, diğer her şey sadece hava durumu” sözünde gizlidir: bilinç sabit gökyüzü gibidir; düşünce ve duygular ise gelip geçen bulutlar.

Maurice Nicoll’un işaret ettiği gibi, Gözlemleyen Ben hiçbir şeyin tarafını tutmaz; o tamamen saf, sade ve eleştirel olmayan bir kameraya benzer. Kendimizi eleştirmeden ve haklı çıkarmaya çalışmadan gözlemlediğimizde, iç dünyamızın karanlıklarına bir ışık ışınının süzülmesine izin vermiş oluruz; bu ışık, hayatı olduğu gibi kabul etmemizi sağlayarak bizi iyileştirir. Modern psikolojide Tara Brach’ın Radical Acceptance (Tam Kabulleniş) çalışmaları, mindfulness pratiğinin tam olarak bu yargısız tanıklık üzerinden işlediğini gösterir: yargıyı askıya aldığımız o anda, içsel direnç çözülür ve dönüşüm kendiliğinden başlar.

Duygusal veya zihinsel bir olaya tepki verirken, o tepkinin aslında “biz” olmadığını fark etmek, özgürlüğün anahtarıdır. Hayatın üzerimizde yarattığı izlenimleri dönüştüremezsek, sadece dış fenomenler tarafından yönetilen birer makine olarak kalırız. Viktor Frankl’ın toplama kampı tecrübesinden damıttığı şu söz, bu prensibin belki de en güçlü ifadesidir: “Uyaran ile tepki arasında bir boşluk vardır; o boşlukta tepkimizi seçme gücümüz, o seçimde de büyümemiz ve özgürlüğümüz yatar.” Araya şuuru sokmak, işte bu boşluğu görünür kılmaktır. Bunu başardığımızda, yalnızca dışarıdaki insanların kusurlarını değil, kendi içimizdeki çelişkileri de nezaketle kucaklamış oluruz.

Ruhsal âleme geçtiğimizde hayatımızın nasıl değerlendirildiğine dair Michael Newton’ın çalışmalarından derlenen Ruhların Kaderi isimli eserde anlatıldığı gibi, ruh dünyasında da gelişmiş varlıklar bizim deneyimlerimizi yargılayıcı bir otoriteyle değil; sonsuz bir hoşgörü, sabır ve mutlak sevgi ile gözden geçirirler. Yargısızlık, yalnızca dünyevi bir erdem değil; kâinatın kendi diliymiş gibidir.

Sahte Kişilikten Bütünlüğe: Olduğu Gibi Görmenin Özgürleşmesi

Sonuç olarak, hayatı, insanları ve olguları olduğu gibi görmek ve kabullenebilmek, pasif bir boyun eğiş veya zayıflık değildir. Aksine bu durum, insanın egosunun (sahte kişiliğinin) yarattığı dar hapishaneden çıkarak, evrensel ve ilahi nizamla aktif bir şekilde bütünleşmesidir. Çevremizdeki her insanın kendi karmaşası içinde haklı bir tekâmül mücadelesi verdiğini, tabiatta vuku bulan her olayın ruhsal gelişimimiz için tasarlanmış bir deneyim olduğunu idrak ettiğimizde, kalbimizdeki şiddet ve öfke yerini derin bir şefkate bırakır.

Kendini bilme yolculuğunda ilerleyen her birey, eleştirel olmayan bir gözlemle kendi hiçliğini anladığında, kozmik bütünlüğün muazzam zenginliğini kucaklayarak yaşamı her yönüyle sükûnet ve sevgi içinde kabul etme ustalığına erişir. Olduğu gibi görmek — yani perdesiz bakmak — özgürlüğün ve sevginin yegâne anahtarıdır.

---

KAYNAKÇA

1. Arıkdal, Ergün. Kendini Bilmek. Ruh ve Madde Yayınları.
2. Arıkdal, Ergün. Pozitif Yaşam. Ruh ve Madde Yayınları.
3. Aurelius, Marcus. Düşünceler. (Ta Eis Heauton.)
4. Beyaz Kartal Öğretisi. Sevgide Ayrılık Yoktur.
5. Brach, Tara. Radical Acceptance: Embracing Your Life with the Heart of a Buddha. Bantam, 2003.
6. Epiktetos. Enchiridion.
7. Frankl, Viktor E. İnsanın Anlam Arayışı. Okuyan Us Yayınları.
8. İbn Arabî, Muhyiddin. Fusûsu’l-Hikem.
9. Newton, Michael. Ruhların Kaderi (Destiny of Souls). Akaşa Yayınları.
10. Nicoll, Maurice. Gurdjieff ve Ouspensky Öğretisi Üstüne Psikolojik Yorumlar.
11. Ouspensky, P. D. İnsanın Bilinmeyen Psikolojisi.
12. Rogers, Carl. On Becoming a Person: A Therapist’s View of Psychotherapy.
13. Ruhselman, Bedri. İlahi Nizam ve Kâinat.
14. Ruhselman, Bedri. Ruh ve Kâinat.